Je hebt van die mensen, die worden ‘pleasers’ genoemd. Die vinden er plezier in om anderen te plezieren. Ze hebben pas hun zin als anderen het naar de zin hebben. Sommigen hebben er zelfs hun beroep van gemaakt, zoals iemand die complete evenementen organiseert om anderen te entertainen (er is een officiële naam hiervoor, maar die ben ik even kwijt). Op een meer tijdelijke basis is een ceremoniemeester ook zo iemand, die ervoor moet zorgen dat bruid en bruidegom lekker op hun gemak hun huwelijksfeest kunnen beleven. En wat te denken van een hotelmanager, die als gastheer er natuurlijk voor wil zorgen dat zijn gasten het naar hun zin hebben.
De ene mens heeft meer aanleg voor het ‘pleasen’ van anderen, dan de andere mens. Het is een kwestie van karakter en temperament. Wanneer je sociaal, extravert en ondernemend bent ingesteld, zul je waarschijnlijk iemand zijn die het leuk vindt om door dingen te organiseren anderen te plezieren.
Overigens is het nog best lastig om voor het Engelse ‘pleasen’ en oud-Nederlandse ‘behagen’ een treffend modern Nederlands equivalent te vinden. ‘Naar de zin maken’ en ‘plezieren’ wend ik maar even daarvoor aan.
Dat mensen zich inzetten om het leven van hun medemens te veraangenamen is iets om toe te juichen. Ik kan er niets ongezonds in zien. Buiten het feit misschien dat er altijd een op zichzelf gerichte motivatie achter kan schuilen. De hotelmanager wil, door zijn gasten via een uitstekende service aan zich te binden, uiteindelijk zijn hotel draaiende houden, mogelijk met winst. Zijn (altruïstische) klantvriendelijkheid is het instrument waarmee hij zijn (egoïstische) doel wil bereiken. Egoïsme in de vorige zin hoeft niet per definitie als slecht te worden gezien, zolang de manager maar niet denkt en voordoet dat de klant zijn doel is.
Wanneer mensen mensen op een gezonde manier het naar de zin maken, wordt het leven zonniger en mooier. Dit valt dus toe te juichen. Is er echter ook een ongezonde manier om anderen te ‘pleasen’? Die is er zeker. Er zijn mensen die zichzelf opgelegd hebben om dag in dag uit voor anderen uit te sloven. Belangrijk is de frase ‘zichzelf opgelegd hebben’. Het betreft hier niet een gezonde werkgever-werknemersrelatie, waarbij de een in zekere zin voor de ander werkt. Het gaat om mensen die vanuit de gedachte dat zij enkel bestaan voor het welzijn van anderen hun leven inrichten.
Een neiging die wel tegenovergesteld lijkt aan mensen behagen, is die van mensenvrees. Natuurlijk is het absoluut tegenovergestelde mensenhaat of mensen het leven zuur maken, maar mensenvrees staat toch wel in het rijtje dat je niet direct associeert met mensen plezieren. In mensenvrees zit een beweging van mensen af, in mensen behagen zit een beweging naar mensen toe.
Hoewel ze op het eerste gezicht of gehoor niets met elkaar te maken lijken te hebben, kun je ze toch samendenken.
Als je mensen vreest, en dan met name het oordeel van mensen, neig je ertoe die mensen het naar de zin te maken, zodat ze positief over jou denken, en je eigen positie veiliggesteld is.
Dit mechanisme valt schematisch zo weer te geven:
De kern van het onbekeerde mensenhart is zelfliefde. De mens, die onafhankelijk van God leeft, wil dat graag zo houden. Hij verwerpt de heteronomie (dat een ander over hem zou heersen) en streeft ernaar zijn autonomie ten opzichte van God en medemens in stand te houden. Het consolideren van de eigen positie vergt al zijn energie. Eigen positie bewaren staat gelijk aan het bouwen van het eigen koninkrijk, het hooghouden van eigen naam, status en prestige, en het vergroten van eigen invloed. In het Engels kan dit met één woord worden samengevat: self-preservation.
Een van de uitingen van de zorg om de eigen positie te bewaren is bezorgdheid. Deze bezorgdheid manifesteert zich in het zich overmatig druk maken om kleding en voedsel (Mattheüs 6). Het is niet een onschuldig zorgen maken om, maar een gebrek aan vertrouwen in de voorziening van de goede God voor Zijn kinderen. Wanneer men God niet vertrouwt voor de basisnoden van het leven, moet men die zelf zien te waarborgen.
Wanneer een mens zich ontwikkelt van kind tot volwassene, komt hij tot zelfstandigheid. Hij krijgt een bewustzijn van zijn eigen positie en dat hij daaraan moet bouwen. Hij komt er toe andere mensen als een bedreiging voor zijn eigen positie te zien, en ontwikkelt een systeem van checks & balances, van geven en nemen, om zijn eigen positie in stand te kunnen houden terwijl hij met anderen samenleeft. Het zien van anderen als een bedreiging voor je eigen positie, kort gezegd: als een bedreiging voor zichzelf, kan men mensenvrees noemen. Mensenvrees is een vrees koesteren voor andere mensen, in het bijzonder voor hun oordeel. Overigens heeft deze vrees alleen maar bestaansgrond wanneer men veronderstelt dat die anderen werkelijk invloed uit kunnen oefenen op je eigen positie, en dat een negatief oordeel van hen over jou kan betekenen dat je er zelf op achteruit gaat. Om te voorkomen dat anderen een slecht oordeel over je zullen vellen, kun je je toevlucht nemen tot het hen naar de zin maken. Door zo de mensen te behagen blijft je eigen positie buiten schot en gewaarborgd. Het mensen naar de zin maken vanuit mensenvrees komt voort uit zelfliefde, en leidt er vervolgens toe dat de eigen positie geconsolideerd wordt en uitgebouwd, kortom: dat de zelfliefde versterkt wordt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten